Spectaculaire demo’s schieten als paddenstoelen uit de grond: een spreker praat Engels en enkele seconden later herhaalt een synthetische stem het in het Nederlands. De vraag ligt dus op ieders lippen: gaan tolken verdwijnen? Ik kijk liever naar de feiten dan naar promotiefilmpjes.
Wat men “automatisch tolken” noemt
Deze systemen koppelen drie bouwstenen aan elkaar: spraakherkenning (gesproken taal omzetten in tekst), machinevertaling en vervolgens spraaksynthese of ondertiteling. De vooruitgang is reëel en snel. Nationale en internationale instellingen bestuderen het gebruik ervan al, zoals het laboratorium van de Universiteit van Mainz dat in deze technologieën gespecialiseerd is opmerkt (Universiteit van Mainz).
En deze tools hebben nuttige toepassingen: een vergadering toegankelijk maken in een zeldzame taal waarvoor geen tolk beschikbaar is, live ondertitelen voor slechthorenden, een video volgen in een onbekende taal.
Wat recent onderzoek aantoont
Onderzoekers hebben zich over het onderwerp gebogen. In 2026 zijn volledige nummers van wetenschappelijke tijdschriften gewijd aan de duurzaamheid van het tolkenberoep in het AI-tijdperk (IJLTIC, 2026).
Een studie die in januari 2026 verscheen, vergeleek menselijk tolkwerk en AI-tolkwerk van een persconferentie over het klimaat. De methode: 56 journalisten, verdeeld in twee groepen, gevolgd door een begripstest (volledige studie). Ander onderzoek vergelijkt modellen zoals GPT-5 met menselijke tolken bij politieke toespraken, om na te gaan of de machine ook de relationele functies van het discours overbrengt, en niet alleen de informatie (IATIS).
Wat dit onderzoek bevraagt, is niet zozeer “vertaalt de machine de woorden?” als wel “begrijpt en onthoudt het publiek de boodschap?”. En precies daar ligt de waarde van tolken.
Waar de machine nog struikelt
- Het impliciete: ironie, humor, diplomatieke ondertoon, culturele metaforen.
- Onvolmaakte spraak: onafgemaakte zinnen, aarzelingen, zware accenten, meerdere mensen die door elkaar praten.
- Omgaan met het onverwachte: een spreker die een deel overslaat, een dubbelzinnige term, een vraag naast het onderwerp.
- De menselijke relatie: bij een onderhandeling, een opleiding of een gevoelig gesprek telt de aanwezigheid van een vertrouwde professional.
- Verantwoordelijkheid en vertrouwelijkheid: wie staat in voor een fout? Waar belanden de gegevens van uw vertrouwelijke vergadering?
Naar een versterkt beroep
Voor het beroep is AI ook een hulpmiddel. Er bestaat al software die tolken in de cabine helpt door cijfers, eigennamen en technische termen live weer te geven, wat de precisie verbetert (LANS-TTS). Ik gebruik deze tools om mijn woordenlijsten sneller voor te bereiden en volg de tools die in de cabine opduiken op de voet.
Moet u dan kiezen?
Alles hangt af van wat er op het spel staat. Om een informatief webinar in een zeldzame taal te volgen, kan een automatische tool volstaan. Voor een onderhandeling, een opleiding, een algemene vergadering of een evenement waar uw imago en uw relaties op het spel staan, blijft de menselijke tolk de garantie voor een begrepen, genuanceerde en getrouwe boodschap.
AI zal tolken niet vervangen. Maar tolken die AI begrijpen, zullen hun klanten beter kunnen adviseren. Dat probeer ik te doen.
Vraagt u zich af of automatisch tolken geschikt is voor uw evenement? Laten we erover praten, zonder taboes: ik zeg u eerlijk wat werkt en wat niet.
